Przesłanie Pana Cogito - analiza i interpretacja - klp.pl
Streszczenia i opracowania lektur szkolnych klp klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
„Przesłania Pana Cogito” jest chyba najbardziej znanym i cytowanym wierszem Herberta. Jest to ostatni utwór ze zbioru „Pan Cogito” i stanowi jego przesłanie. Wymyślona przez autora postać Pana Cogito, który pojawia się w wielu wierszach, nie tylko z tego tomu, jest alter ego poety, formą ironicznego dystansu do samego siebie. Imię bohatera nawiązuje do maksymy „Cogito ergo sum” i oznacza „Pan Myślę”.

Głównym przesłaniem utworu jest zawezwanie odbiorcy do heroizmu mimo wszystko, heroizmu bezinteresownego, nieoczekującego nagrody za swoje czyny ani tu, ani w zaświatach. Nagrody są bowiem niczym. Poza granicą śmierci znaleźli się wielcy bohaterowie, którzy poszli

“do ciemnego kresu po złote runo nicości”.

Owo oksymoroniczne wyrażenie „złote runo nicości” odsyła czytelnika do mitu o Jazonie, które było dla bohatera nagrodą za dokonanie wielu chwalebnych czynów. Nagroda za heroizm okazuje się jednak bezwartościowa – gdyż jest to „runo nicości”. Tragizm ludzkiego losu polega na tym, że mimo starań o nagrodę nie otrzymujemy nic. Nakaz heroizmu ma więc inne podstawy.

W utworze przedstawiona została droga życia pomiędzy inicjacją (powtórnymi narodzinami) a śmiercią. Powtórnymi narodzinami jest ocalenie (rozumiane być może jako ocalenie z wojny):

“ocalałeś nie po to aby żyć
masz mało czasu trzeba dać świadectwo”

Czasownik „żyć” z końca pierwszego zacytowanego wersu nie odnosi się do życia jako takiego, ale raczej do życia, z które czerpie się przyjemności. Podmiot uważa, że życie nie jest celem samym w sobie, nie jest celem, do którego należy dążyć. To pokusa, której należy się przeciwstawić na rzecz „dawania świadectwa” - świadectwa wartościom, które stworzyły i usensowniają naszą kulturę.

Podmiot liryczny nawołuje adresata do odwagi:

„bądź odważny gdy rozum zawodzi bądź odważny
w ostatecznym rachunku jedynie to się liczy”

Nakazuje on także gniew wobec krzywdy i poniżania innych, pogardy dla „szpiclów, katów, tchórzy”, choć oni i tak wygrają. Nawołuje więc do odwagi z góry skazanej na przegraną.

Owa przegrana nie jest jednak bez wartości – to dziedzictwo kulturowe Europy nadaje jej wartość. Pan Cogito odwołuje się tutaj do dziedzictwa greckiej mitologii (odniesienie się do złotego runa) i Biblii (droga Izraelitów przez pustynię po wyjściu z Egiptu):

“powtarzaj wielkie słowa powtarzaj z uporem
jak ci co szli przez pustynię i ginęli w piasku”

Do elementów tradycji należą także: odwołanie do filmu Andrzeja Waldy „Popiół i diament” (znana scena śmierci na śmietniku) i do postawy św. Franciszka (fragment „twoja siostra Pogarda”). Poza tym pojawiają się także postaci Hektora, Gilgamesza, Rolanda - bohaterów eposów. Te postaci mają być dla adresata wiersza punktem odniesienia, wzorem, do którego ma dążyć. Jest to obowiązek, rodzaj odpłaty, jaką jesteśmy winni poprzednim, wielkim pokoleniom.

Podmiot liryczny nawołuje także do otwierania się na urodę świata, do afirmacji życia, umiłowania przyrody:

“strzeż się oschłości serca kochaj źródło zaranne
ptaka o nieznanym imieniu dąb zimowy
światło na murze splendor nieba
one nie potrzebują twego ciepłego oddechu
są po to aby mówić: nikt cię nie pocieszy”

To podziwianie przyrody jest – podobnie jak dążenie do doskonałości – całkowicie bezinteresowne, nie należy (a nawet głupio byłoby) oczekiwać za nie jakiejkolwiek nagrody. Nagrodą jest samo obcowanie ze „źródłem zarannym”, ptakiem i drzewem, otwarcie się na te zjawiska przyrody. To otwarcie może objawić człowiekowi transcendencję:

“czuwaj – kiedy światło na górach daje znak – wstań i idź
dopóki krew obraca w piersi twoją ciemną gwiazdę”

Kolejny pojawiający się w wierszu oksymoron „ciemna gwiazda” zawiera w sobie światło gwiazdy, choćby zniesione. “Moja ciemna gwiazda” nawet dla mnie nie jest widzialna, najwyżej mogę ją czuć.


Polecasz ten artykuł?TAK NIEUdostępnij


  Dowiedz się więcej
1  Utwory Herberta
2  Zbigniew Herbert - biografia
3  bibliografia



Komentarze: Przesłanie Pana Cogito - analiza i interpretacja

Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)
Imię:
Komentarz:
 



2010-04-06 18:43:41

Czy myslicie ze to sie nadaje do prezentacji maturalnej ?? temat człowiek w konfrontacji z losem głowny problem literatury XX wieku zbiezr argumenty za lub przeciw takiemu strwierdzeniu...


2010-02-24 22:19:15

Interpretacja ciekawa lecz ... brak mi czegoś. Uważam, że Herbert wprost nawiązuje do losu ludzi którzy pozostali wierni swej niepodległej ojczyźnie po 1944 roku. Jest to wezwanie do życia z godnością i dochowania wierności aż po kres, bez oczekiwania na nagrodę. Żyć trzeba było wśród ludzi złamanych "tych co na kolanach", wśród obojętnych "odwróconych plecami" oraz "obalonych w proch" tzn. wśród prochów żołnierzy wyklętych zgładzonych w okupowanym kraju, również przez polskich Kainów. Pan Cogito wzywa do dawania świadectwa temu co warte jest ofiary życia. Wymaga to jednak odwagi. Zwłaszcza w sytuacjach gdy rozum zawodzi, gdy brak nadziei na zwycięstwo. Nawet wtedy jednak nie można pozostać obojetnym na los "poniżonych i bitych". Pomocna niech będzie "siostra Pogarda" dla tych co się skundlili. "Nie przebaczaj zaiste nie w twojej mocy przebaczać w imieniu tych których zdradzono o świcie" - czy ktoś może sobie rościć prawo do przebaczania w imieniu pomordowanych polskich patriotów? Czuwaj ... wstań i idź w poszukiwaniu dobra do którego możesz tylko dążyć, bo na Ziemi go nie zdobędziesz. Zapłaty za to nie dostaniesz poza odrzuceniem, "chłostą śmiechu" lub "zabójstwem na śmietniku" . Bądź wierny prawdzie i swym wartościom - one same w sobie są nagrodą. Tylko tak można życie przeżyć godnie, na miarę największych ludzkich bohaterów. Bądź wierny Idź. Bądź człowiekiem.


2008-09-03 20:42:14

Artykuł bardzo dobry. Wytłumaczenie pod kątem poszczególnych metafor. Przy każdej jest geneza, chociaż do tej która była mi najbardziej potrzebna o "ciemnej gwieździe" jest bardzo oględna...


2008-04-06 13:31:43

Analiza dobra a to ze nie jest poukladana strofa ppo strofie to juz inna sprawa bo sens wiersza jest przectawiony bardzo dobrze a reszta niezawarta jest oczywista i wynika z tego co jest tutaj napisane:) pozytyw


2007-03-27 00:07:10

dobra analiza,choć można było napisać bardziej szczegółowo. przeplatana.ja osobiście wolę interpretacje od początku do końca zgodne z wierszem - interpretacje strofy po strofie z analizą. ocena pozytywna




Streszczenia książek
Tagi: